Fırâk-ı Irak/Şehîdin Babası

Vikikaynak sitesinden
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla

Meclis-i mâliye azâlığından mütekâid pederi otuz beş sene evvel vefât etmişti. O zamân kendisi yirmi bir yaşında, Mekteb-i Mülkiyye-i Şâhânenin son sınıf imtihânlarını ihzâr ile meşgûl idi. Babasının İrtihâlinden iki ay sonra aliyyü'l- a'lâ, derecede şehâdetnâme ve ğâlibâ altı yüz kuruş maâş ile bir nezârete memûr oldu.

Babası ona Cerrâhpaşa'da denize nâzır, güzel bir hâne ile Eminönün'de üç dükkan ve Galata'da küçük bir hâne mîrâs bırakmıştı. Şu bir kaç parça mülkün irâdı, o zamânlar temîn-i refâh etmeye kâfî idi. Bununla berâber taşralarda çalışmak isteyerek, bir kaç seve sonra, bulunduğu kalemi terk ile, bir vilâyetin maiyyet-i memuriyyetini istidâ etti. Emeli Anadoluyu, anavatanı dolaşarak hem hizmet etmek, hem memuriyyet maaşından tasarruf edeceği para ile adaların birinde bir köşk yaptırarak, ömrünün son senelerini zarif bir bahçe ile zengin bir kütüphâne ortasında geçirmekti.

Dünyâda yalnız bir validesi ve efrâd-ı âile nâmına da kendisini büyütmüş olan bir dadısı vardı ki vâlidesinin cihâz halayığı iken eskidikçe dostu, hemdemi, hemderdi olmuştu.

O, küçük âilesini müstashiben mahall-i memûriyyetine azimete hâzırlanırken, mahallesinde, genç memûru birkaç gün düşündüren küçük bir hâdise oldu: Evlerine muttasıl ahşâb hâneye yeni bir âile nakl etmişti. Genç bir kızm ara sıra pürüzsüz, titrek bir sadâ ile okuduğu,

Nihânsın dîdeden ey mest-i nâzım,
Bana sensiz cihânda cân ne lâzım!..
Benim sensin felekte sâyesâzım,
Bana sensiz cihânda cân ne lâzım!..

mısrâlarıyla başlayan bir şarkıyı kendi hânesinin cünhasından teessür ve istiğrak ile dinlerdi. O zamânı idrâk edenler, bu şarkıyı mutlakâ tahattur ederler. Her yerde hemen her gün okunur, bestesi de güftesi gibi merğûb bir neşîde idi.

O, yüzünü görmediği kıza muhrik sesinin delâletiyle kendi yâdında tersim ettiği bir çehre, meselâ iri ve baygm elâ gözler, uzun kirpikler, bey âz ve az tonbul bir yüz, bir kısmı alnının üstüne dökülmüş kumral ve gür saçlar iâre eder ve okuduğu şarkıyı dinier, dinlerdi.

Bu ancak bir kaç gün devâm edebildi. Şu bî-günâh hâdise istisnâ olunursa hayâtının sahâif-i güzârişine hîç bir mâcerâ-yı muâşakamn satr-ı tazîbi karışmamıştır.

Eşyâsının lüzûmlu aksâmını ve iki sandıkı dolduran kitâplarım alarak vâlidesiyle dadısını ve bir de on beş senedenberi hizmetlerinde bulunan Kengirili aşçı kadını bi'l-istishâb, bir perşembe günü Akdeniz tarikiyle semt-i maksûda revân oldu. Bindiği vapur, kendi hâneleri hizâsından geçerken, bir rub' asırlık hayâtımn en canh hâtıraları karmakarışık sûrette hayâlinden güzerân oluyordu. Bu sırada, pürüzsüz, mühtezz bir sadâ kulağına,

Nihânsın dîdeden ey mest-i nâzım!..

Mısrâını fısıldar gibi oldu. Bu tahattur onu pek ziyâde mütehassis etmişti. Gözlerinde yaşarmak istidâdını hissederek kamarasına çekildi. Ve bir daha onu düşünmek istemedi. Mahall-i memûriyetine vâsıl oldukları zâmân şarkıyı da hânende-i nâ-mer'îyi de hemen büsbütün unutmuştu.

O, taşra hayâtının fikre tenbellik ve uyuşukluk veren itiyâdâtına kapılmayarak bir parça merdümgirîzâne yaşadı.

İstanbul'un matbûâtıyla pek iyi vâkıf olduğu Fransızcanın enâfis-i âsârını ihtimâm ile takîp ediyordu. O kadar ki sekiz sene iftirâktan sonra ilk defa olarak sıla-i rahm için İstanbul'a geldiği zamân arkadaşları terakkiyât-ı fikriyyesini biraz hayret, biraz da hicâb ile takdir etmişlerdi.

Ulûm-ı müsbetenin telakk'yâtından başka hiç bir şeye ehemmiyet vermeyen ve itimâd etmeyen o metin zekânın irs ve itiyâd sâikasıyla bazı ebâtîle karşı zaafı hissolunurdu. Meselâ senenin bazı aylarım, ayların bazı günlerini meşûm telakki eder, çift sayıların tek adedlerden ziyâde bereketli olduğuna inanmak ister, her ayın ilk defa olarak gördüğü hilâli akabinde ilk nazarının taalluk edeceği çehreden yümn ve nahs gelebileceğine kâil ve hele rüyâya adetâ mutekid idi. Bu hâliyle çok defalar kendisi de istihzâ etmiş ve,

— Ne yapayım?.. Elimde değil ki!.. Bunlar benim asâbımın akideleridir, demişti.

Muvakkat tahkîkât memûriyyetleri, kâimmakâmlıklar, mutasarrıflıklarla Anadolu'yu, Araplar, Kürtlerle meskûn vilâyetleri tâm yirmi sekiz sene dolaştı. Miyâh-ı câriyenin menâzır-ı hayâtından mahrûm ve ağaçsız çöl kasabaları, boğazlara, uçurumlara, ormanlara gömülmüş dağ beldeleri, havâsı ceyyid veya sıtmalı gûnâ gûn yeler, işte yirmi beş yaşından elli üç yaşına kadar geçen seneleri bel' eden mekâbir-i ahyâ. O bunların îcâb ettiği kasveti azm ve irâdesinin kuvvetiyle yenmişti. Ömrünün son demlerini tesliye ve terfih edecek köşk, İstanbul adalarının birinde melâz-ı hayâtı olacak yuva, ona teşcî-i hayâliyle muhitinin her dem izâcında iâre-i kuvvet ederdi. Yirmi sekiz sene zarfında yalnız döıt kerre İstanbul'a mezûnen gelerek bu uzun müddetin ancak sekiz ayını maskat-ı re'sinde geçirebilmişti.

İffet ve istikâmet husûsunda mutaassıb, âdetâ titizdi. Ve isrâfı sevmediği gibi hissetten de müteneffir idi. On altıncı sene-i istihdâmında mutasarrıflığı ihrâz ettikten sonra maâşının nısfıyla İstanbul'daki vâridâtmın tamâmını muntazaman tasarruf etti. Üç bin küsûr kuruş maâş ile bi'l-istidâ tekâüd edildiği zamân beş bini mukaddemki memuriyetler maâşının tasarruf edilen miktarından olmak üzere, on iki bin kusûr lira bankada parası mevcûd idi. Bu meblağ, o zamân her emel-i masûmu tatmine bâliğan mâ-beleğa kifâyet ederdi.

Taşraya çıktıktan bir sene sonra bulunduğu vilâyel defterdârının kerimesiyle teehhül etti. Kendisi gibi İstanbullu, gayet güzel itinâ ile terbiye ve talîm edilmiş bir hanım; ki aralarında ancak sekiz yaş kadar bir fark vardı. Evlendiler ve seviştiler. Teehhüllerinden iki sene sonra, çöl ortasına düşmüş bir kazâ merkezinin kızgın güneş altında sağlam güzel bir erkek çocukları dünyâya geldiyse de zavallı genç kadın, valideliğin nimet ve zevkini dört gün kadar idrâk ederek hummâ-yı nifâsîden vaz-ı hamlin onuncu günü terk-i hayât etti!.. Bu darbe yeni peder olan zevci fenâ hâlde sarsmıştı, oğluna karşı vâlidelik vezâifinden hisseyâb o'uyor, kendi vâlidesiyle dadısının nevzâda bezi ettikleri ihtimâma o da iştirâk ediyordu. Şefkat-i übüvveti bir kat daha teşdîd eden bu fazla ve mecbûrî iştigâl ve takayyüd, onu evlâdına diğer babalardan ziyâde rabt etmişti. Çocuk büyüdükçe bu merbûtiyyet tezâyüd etti seneler hep böyle geçmiş; tekâüdünü istihsâl ile Kınalı Ada'da, daha evvel inşâ ettirmiş olduğa köşke yerleştiği zaman, yirmi beş yaşındaki oğlu babasının münevver, zeki, azimkâr bir müsteşârı, bir mahremi, en yakın arkadaşı olmuştu.

Doktora imtihanlarını vermiş, o sene mekteb-i hukûktan neşet edecekti, Harb-i umûmîye âit seferberlik ilân olundu. Ve genç hukûk şinâs da arkadaşlarıyla berâber davet olundukları silâh altına şitâb etti.

Ben onu bu sırada Kınalı Adasını tezyin eden her türlü esbâb-ı refâhı muhtevi köşkündeki zarîf bahçesiyle zengin kütüphânesinin arasında biraz münzeviyâne ve fevkalâde kibârâne ömür geçirirken tanıdım. Ve az zamân içinde mütekâbilen seviştik, İstanbul'a nâdiren gelir ve her geldikçe beni behemehâl arardı.

Oğlunun askerliğini mütevekkil bir tebessümle telakki etti. Hukuk şinâs iyi bir nefer ve iki üç aylık bir talîmden sonra mükemmel bir asker olmuştu. İhtiyat zâbitliğiyle Irâk cephesine memûr ettiler. Oradan babasına yazdığı mektûplar pek harâretli, dîn aşkı, vatan muhabbetiyle malî idi. Biraz sonra haber aldık ki Şuaybe önünde sağ memesinin üstünden bir mitralyöz kurşunuyla yaralanmış ve tedâvî için Bağdâd'a kadar getirmişler.

Bağdâd askerî hastahânesinde elli gün yattıktan sonra üç ay tebdîl-i havâ ile İstanbul'a geldi, ne kadar değişnr'ş: Ne kadar sararmış ve ne kadar zayıflamıştı!..

Ziyâretlerine gittim. Babası oğlunu tekrâr gördüğü için memnûn, fakat cisminin muvâcehe-i harâbîsinde endîşenâk ve miiteelim idi. Tebdîl-i hevâ müddeti bitmiş mi idi bilmem, Ğaliçya seferi için müretteb fırkalardan birine memûr etmişler. Baba, oğul hîç bir kelime-i şikâyet teâtî etmeksizin, bir kaç damla gözyaşıyla ıslanan bûseler arasında ayrıldılar.

Galiçya'dan ikişer hafta fâsıla ve kırk gün teehhurla üç mektûb geldi.

Bu kağıtlar bir buçuk sene evvelki tüvânâ, cedelcû zâbitin harâretli hitâbelerini değil, asâbı gevşemiş, meftûr bir adamın yorgun hasbihâllerini muhtevi idi. Son mektûbunda babasına diyordu ki:

Bu gece rüyâmda ceddinizi gördüm. Ne kadar sevimli bir adamdı! ...Beni yüzümden, gözümden öperek hâlimi ve sizi sordu. Velâdetinizden çok evvel vefât etmiş, fizi bilmiyormuş. Bana da "ne vakit yanıma geleceksin oğlum?.." dedi. Bu suâl keşki fevkalâde bir hâle işâret, bir beşâret olsa!.

Zavallı peder!.. Bu rüyâyı hüsn-i tabîr ediyor.

— Ölü görmek hayırdır. Davet de daha pek çok zamân dünyada kalacağına işâret!. .

Diyordu.. O bu mektûpla âdetâ müteselli olmak istemişti. Fakat aradan haftalar, aylar geçiyor. Oğlundan haber gelmiyordu. Bu halecânlı günlerin birinde ziyâretine gitmiştim. Artık evvelki kadar okuyamıyor ve bahçesinin gûnâ gûn çiçekleriyle eskisi gibi uğraşmaktan âciz, açıkta tahta veya hasır kanepeler üstünde sâatlerce dalgın, uyuşuk oturuyordu. Fikrini bir müddet başka şeylerle işgâl etmek istedim. Nelerden mahzûz olacağını biliyordum. Sohbetimiz onu bulunduğu hâlden yavaş yavaş ayırarak cânlandırmak istidâdını gösterir bir tarz aldığı zamân demir parmaklıkla bahçeyi sokaktan aynan duvarın ötesinden ve karşıki kaldmmdaıı, bir bacağı kesilmiş ceketinin üstünde kırmızı ve beyâz renkli şeridi uzaktan bile fark olunan, genç, iri, yakışıklı bir zâbit iki koltuk değneğine dayanmış aheste âheste geçiyordu. Bunu görür görmez ne söylediğini unuttu. Ve birden bire sarararak dudakları titremeye başladı.

— Aman yâ Rabbi!.. Benimki de böyle mi gelecek?.. dedi.

İkimiz de susmuş, ikimiz de ne söyleyeceğimizi şaşırmıştık. Aradan beş, on dakika geçti. Sükûtu yine kendisi ihlâl ile,

— Âh gelsin de nasıl gelirse gelsin!., dedi. Onu ben gelir gelmez evlendireceğim. Şu bahçenin ortasında, çemenlerin üstünde çenberlerini çevirerek koşacak torunlarım bana her şeyi unuttururlar. Koşsunlar, oynaşınlar, yahu?' çiçeklerimi koparmasmlar, çünkü bunları da uzun emeklerle yetiştirdim.

Bu sözleri söyledikten sonra birkaç dakika sükût etti. Ben o gün gelmiş olduğuma nâdim, muztarib düşünüyordum. Birden bire acı acı gülmeye başladı. Çehresinde o zamâna kadar hiç görmediğim bir hâl gözlerinde vahşî bir şule vardı; ne yalan söyleyim!.. Korktum, ve kaçmak istedim.

Habersiz geçen haftalar peder kalbinin endîşelerini dakikadan dakikaya arttırıyordu. Günün birinde bahçe kapısının çıngırağını ihtirâz ile çalan bir posta müvezzi'i, hizmetçi kıza sağ köşesi damgalı resmî bir zarf uzattı. Ve makbûzunu sonra gelip alacağını söyleyerek tecrübedîde memûr, âdeta firâr edercesine uzaklaştı.

Gelen tahrîrât, harbiye nezâretinden idi. Mahdûmunun düşmandan bir siper "istirdâd ederken, bölüğünün başında şehîd olduğu haber veriliyor, peder-i muhterem de hem taziye, hem kemikleri Galiçya'mn topraklarına karışmış olan ecdâdın ervâhmı kahramanca ölümüyle müftehir eden böyle bir oğul yetiştiımiş olduğundan dolayı tebrîk ediliyordu.

Hem taziye, hem tebrik olunan peder, bu satırları ilk okuyuşta hiç bir şey anlayamadı. Bir kaç kerre daha okudu. Hayır!.. Uyuşmuş ve donmuş dimağı bu satırlara sokulmuş muammâyı bir türlü halledemiyordu. Ufk-ı idrâkini kaplayan sehâb-ı iblıâm henüz büsbütün dağılmadan odasına çıkarak oğlundan son gelen mektûbu yazıhânesinin orta gözünden çıkardı. Ve dikkatle okumaya koyuldu. Fakat şimdi gelen resmî kağıdın muhteviyâtıyla oğlunun rüyası arasında sarîh bir tenâkuz var. Mâdem ki ceddi oğluna görünmüş ve davet etmiş, o behemehâl hânesine sâlimen avdet etmeli idi.

Ölü görmek hayra işaret, davet de dünyâda kalmaya beşâret! .. Mektûbu da, tahrîrâtı da bir masanın üstüce ataıak, câbecâ kitâp dolapları mevzû geniş yazıhânesinde ve eli arkasında ağır adımlarla dolaşmaya başladı. Güneş İstanbul'un ufkundan gurûb etmiş, karşıdaki Anadolu sâhili kararmaya yüz tutmuştu. Artık ne oğlunu düşünüyordu, ne Anadolunun yirmi sekiz sene süren yeknesek, melâl-âlûd, kasvetli hayâtını, daha evvele, Cerrahpaşadaki lâkayd, masûm, şen senelere ircâ-ı tahattur etti.

Hâlin ye's ve ıztırâb ile çırpman dakikalarında mâzînin elvâh-ı mesûdesini temâşâya dalmak ne kadar elem-âverdir!. . Hoş geçen demlerimize "felekten çalınmış bir gün" deriz. Fakat felek, çalınmış her günün bedelini ve intikâmmı bizden muztarib ve meftûr düştüğümüz dakikalarda -hem de fâizi ve ez'âfıyla abr. Hâlin giıîve ıztırârından ne vakit hâfızamızın habl-i yâdına sarılarak çıkmak istersek d&ha derin bir girdâb-ı ducrete düşeriz. İnşânda fıtrî bir dâ'ü's-sıla-i mâzî vardır. O tahassürü, bir de hâlin kahrıyla meftûr olduğumuz zamân, tehzîz ve îkâz edersek, tâb-ı tahammülümüzü kendi elimimle kırmış oluruz.

Ey fânî!.. Mâzîden husûsiyle mâzînin, senin hayâtın ve senin saâdetin gibi, nâ-pâydâr ve bî-vefâ eyyâm-ı ezvâkmı kara günlerinde yâd etnjekten kork. Geçmişin tesliyet dilendiğin eli, seni hissen zayıf ve hasta bulursa, mevcûdiyyetini kıran bir pençe-i kâhır olur.

Zavallı baba!.. O dakikada ne muhâkemesine hâkim idi, ne ibtiyârma sâhib. Nefsini, güzel geçmiş günlerin müstehzi ve muazzib yâdına, pür-fütûr ve bî-irâde, teslim etti.

Merhûme vâlidesi gençliğinde İstanbul'un en güzel kadını imiş. Bu en güzel kadının enzâr-ı şefkati önünde koşan, oynayan çocukluğunu, sonra da istikbâl-i dûrâdûra âit bir gâyey? tatmin azmiyle İstanbul'u terk etmek istediği zamânları düşündü. Oğlunun mektûplârı inkıtâ ettiği haftalardan biri ara sıra gözlerinde beliren ğarîp şulelerden biri bu sefer de parlamaya başlıyordu. Birden bire gözlerini tavana dikerek bir ik:' dakika arandı. Dudakları hafîf sûrette titriyor, boğazından bî-manâ, fakat nağmeli bir mırıltı çıkıyordu. Biraz sonra gür ve acı bir sesle, adetâ haykırır gibi terennüm ettiği duyuldu:

Nihânsın dîdeden ey mest-i nâzım,
Bana sensiz cihânda cân ne lâzım!.
Benim sensin felekle sâye-sâzım,
Bana sensiz cihânda cân ne lâzım!

yetmiş sekiz yaşındaki dadısı küçük beyinin tam kırk senedenberi şarkı okuduğunu işitmemişti. O hâlâ bu ihtiyâra "Küçük Bey" derdi. Ve gülenlere de,

— Ne yapayım?.. Elime doğdu, beşiğini salladım. Aksakallı da olsa yine benim küçük beyimdir.

Dadı sessiz, sesiz ilerleyerek yarı açık kalmış olan oda kapısını» aralığından baktı. Beyin o vakte kadar hiç görülmemiş bir hâli vardı. Girmeye ve sormaya cüret edemedi. Biraz sonra yemeğe inmesini ihtâr için gönderdiği hizmetçiyi de bey bir el işâretiyle savdı.

Şarkısına pek kısa fâsdalarla devâm ediyordu. Sabâh olmuştu. Güneş Anadolunun ufkundan doğarken o aynı tavır ve edâ ile şarkısını okuyor, okuyordu:

İtizârını savururdu.

Dil-i vîrânımı yıktın temelden,
Geçirdin gönlümü her bir emelden,
Rehâyâb olmadın zâlim ecelden,
Bana sensiz cihânda cân ne lâzım!..

Güneşin odaya dökülen eşi'a-i muhrikası ona şarkısını kestirdi. Artık dolaşacak kuvveti de kalmamıştı. Gözü, masanın üstünde açık duran o kefen suratlı iki kağıda ilişti. Önünde tevakkuf etmiş dokunmaya âdetâ cesâret edemiyordu. Uykusuzluktan, açlıktan bî-tâb kızarmış gözlerinde mâ'hûd şule, birden bire her zamankinden daha şiddetle peydâ olarak, evvelâ oğlunun mektubunu, sonra da Harbiye nezâretinin tahrirâtını okudu. Bunda anlaşılmayacak hiç bir şey yoktu. Dün akşamdan beri intikal edememiş olduğuna kahkahalarla hayret etti. Mesele pek sarih: Ordu oğlunu hidemâtma mükâfaten terhis etmiş. Hiç oğlu ölen bir baba tebrik olunur mu ?.. Bu ancak tehniyet-i terhistir. O nerede ise, ihtimâl ki bugün, bu sabâh kendisine gelecek, akşamdan beri endişenâk, s âkit duran dadısını çağırdı:

— "Artık bizim çocuk geliyor. Evvelâ dedem tebşir etti. Şimdi de ordudan haber veriyorlar. Bana bir kahvaltı hâzırla. İlk vapurla gelmek ihtimâli var." dedi.

Bu müjde ile sevinen dadının hemen hazırladığı kahvaltıyı kır sakallı küçük beyi yerken, cefakeş kadın, her iki beyini kavuşturacak olan Cenâbullâha şükr ediyordu.

Ümitvâr peder ilk vapuru istikbâle gitti. Kmalı'ya yalnız "iki yolcu çıkmıştı. Sükût ile hânesine avdet ederek diğer vapura ve... vapurdan vapura nakl-i intizâr etti. Vapur bulunmadığı sâatlerde de dürbin elinde denizden geçen kayıkları birer birer tarassud ve gözden ğâib oluncaya kadar takîb ederdi. Âh!. . ne kadar kayıkların yolcularını oğluna benzetmiş, yüreği ne kadar titremişti!...

Dört gün sonra Sabâh gazetesin<Je Bandırma istasyonuna âit bir telgrafnâme okudu. Zahirde kendisine taalluk etmeyen bir iş. Bununla berâber şu telgrafnâmenin oğluyla bir münâsebeti olduğunu sezerek ilk vapurla Bandırma'ya gitti.

Oğlu orada da yoktu!..

Artık muhtelif yerlerden sık sık ona oğlunun imzâsıyla telgraflar geliyor. Her gün bir iskelede, bir demir yol mevkifinde onu arıyordu. O bu hayâl ile ne kadar bî-karâr olmuş. Ne kadar fırtınalı havaların yağmurlu soğuk günlerin mehâlikini bâzîçe-i emvâc olan küçük, dar, pis bir vapurda bazan bir maunada, bir kayıkta sâkit ve sabûr atlatmıştı! . .. Silivri'den Erdeğe, Gelibolu'dan Gemliğe kadar Marmara'nın Şarkında, Garbında, Cenûbunda, Şimâlinde ne kadaı iskele ve ne kadar ada varsa hepsini birer birer aradı. Mevhûm telgrafnâmelerin temâdî eden yalanları onu me'yus değil, daha ziyâde ümitvâr ediyordu.

Zarif bahçesi, torunlarının çenberleri çemenleri üstünde dönmeden, çiçekleri, ağaçlarıyla harâb olınuş, zengin kütüphânesi, nisyânın her gün biraz daha maddîleşen tabakât-ı mütekâsifesiyle tozlar ve örümcekler içinde, metrûk bir türbeye dönmüştü.

Kimseyi ne ziyâret, ne kabûl ediyordu. Aylardan beri bî-çâreyi görmemiştim. Konya'dan avdet ederken İzmit istasyonunda tesâdüf ettim. Ne kadar değişmiş ve ne kadar ihtiyâr ve harab olmuştu!.. Oğlundan yine telgraf almış, bizim trende imiş. Evvelâ yolcuları, sonra kompartımanları, eşyâ vagonlarını, lokomotif arabasını biıer birer aradı. Pek yorgundu. Oğlunun bu sefer de çıkmadığını görünce oradaki tahta kanepenin üstüne yıkılır gibi oturarak,

— Âh!, nerede kaldı!... Baba olmamış ki bu kadar intizârın bir babaya ne kadar eziyet verdiğini bilsin!., dedi.

Nişantaşı, 8 Ağustos 1918