Kadir ÇALIŞIR / HRU Muh Der, 6(3): 212-219 (2021)
Nokta bulutu verilerinin tarihi alanların 3 boyutlu görüntü belgelenmesine olan katkısı ve tarihi bir yapı için yapılan belgeleme işlemleri kültür varlıklarının kayıt altına alınabilinmesi, yapıdaki tahribatın o anki durumunu ortaya çıkarması, yapıdaki kullanılabilirliği değerlendirebilmek, dijital ortamda elde edilen verilerle mimari rölöve ve 3 boyutlu görüntülerin restorasyon ve restitüsyon işlemlerinde kolaylık sağlaması bakımından belgeleme işlemleri önem arz etmektedir[19]. Korunması gereken taşınmaz kültür varlıkları olarak tanımlanan tarihi, anıtsal ve sivil mimarlık eserlerinin sahip olduğu mimari özellikler geçmişten günümüze ışık tutması, tarihin izlerini geleceğe taşınması ve korunması için farklı yöntemlerle belgelenme çalışmaları yapılmaktadır. Yapılan belgeleme çalışmalarında çok fazla detay ölçüm gerekmektedir. Klasik yersel ölçüm yöntemleriyle yapılan ölçümler çok fazla zaman almaktadır. Günümüzde teknolojinin gelişimine bağlı olarak yapılacak olan bu tür çalışmalarda klasik ölçüm tekniklerinin yerine lazer tarama ile yapılan çalışmalar standart bir yöntem olmaya başlamıştır [18].
LiDAR ile yapılan taramalarda milyonlarca nokta verisinin her birinin 3 boyutlu koordinatlara (x,y ve z koordinatları) sahip olduğu bilinmektedir. Bu sebeple tarama yapılan cephelerin ve cephe çevresinde bulunan öğelerin taranan kısımları çok kısa bir süre içerisinde milyonlarca 3 boyutlu koordinat değerlerine sahip nokta bulutları bilgisayar ortamına aktarılabilmektedir. Bilgisayar ortamına atılan bu nokta bulutları yüksek doğrulukta ve gerçek boyutlarda sayısal bir veridir. Bununla birlikte zemin kotuna göre alınan koordinatlar istenilen çizim programlarına taşıma imkanı sunar. Elde edilen bu veriler CAD, Agisoft Photoscan, vb. programlarda 3 boyutlu görüntü elde edebildiğimiz gibi bu makale kapsamında FARO Focus 3 boyutlu laser scanner için özel hazırlanmış SCENE programı kullanılıp nokta bulutu verileri bilgisayar ortamında işlenerek 3 boyutlu görüntü alınabilmektedir.
LiDAR tarama sistemi ile elde edilen nokta bulutu bilgisayar ortamında yapılan 3 boyutlu modelleme işlemlerinde, iç mekan ve dış cephelerinin mimari özelliklerini en ince detayına kadar görebilmemizi, değerlendirme ve yorumlama imkanı sağlamıştır. Klasik ölçümlerle gözden kaçabilen mimari detayları (hasar görmüş söveler, kat silmeleri vb.), nokta bulutu ile bilgisayar ortamında bu gibi hasarlar daha rahat tespit edilebilmektedir. Mevcut yapıya ait nokta bulutlarından elde edilen verilerle istenilen yerden kesit alınmıştır. Bununla birlikte lazer tarama ile çok daha hızlı ve etkin bir şekilde konum, mesafe ve yükseklik arasındaki ilişikleri bütünsel olarak değerlendirme imkanı olmuştur. Lazer tarama sayesinde yüzeye temas etmeden ölçümler alınabildiğinden, tarihi eser niteliğindeki yapılara zarar vermeden 3 boyutlu modellemesi lazer tarama teknolojisinin imkanları ile çok rahat bir şekilde gerçekleşmiştir. İlk zamanlarda lazer tarama ile sadece nokta bulutları elde edilirken, bu alandaki teknolojinin gelişmesiyle birlikte cihazlara entegre edilen yeni araçlar ve yazılımlar sayesinde renkli fotoğraflar alabilme, tarama yapılan mevcut yapıya ait mimari özellikler (kütle, hacim, renkler, dokular, malzemeler ve desenler vb.) ve mekânsal bilgiler 3 boyutlu olarak sağlamaktadır.
TEŞEKKÜR (ACKNOWLEDGMENTS)
Bu çalışma kapsamı içerisinde Şanlıurfa ilimizde bulunan Cevher Mimarlık tarafından LIDAR verilerini paylaştıkları için çok teşekkür ederim.
KAYNAKLAR (REFERENCES)
[1] Z. Ahunbay, "Tarihi çevre koruma ve restorasyon" YEM Yayınevi, İstanbul, 1999.
[2] H. I. Senol, S. Erdoğan, M. Onal, M. Ulukavak, A. Memduhoglu, S. Mutlu, F.B. Ernst, M. Yılmaz. "3d modeling of a bazaar in ancient harran city using laser scanning technique" The International Archives of the Photogrammetry, Remote Sensing and Spatial Information Sciences, Volume XLII-4/W6, 2017 4th International GeoAdvances Workshop, 14-15 October 2017, Safranbolu, Karabuk, Turkey, 2017.
[3] N. Polat, ve M. Uysal, "Hava LiDAR Verilerinin Eğim Temelli Algoritma ile Filtrelenme Performansının Araştırılması", V. Uzaktan Algılama ve Coğrafi Bilgi Sistemleri Sempozyumu (UZAL- CBS 2014), 14-17 Ekim 2014, İstanbul, 2014. 218
