NAİMÂ 13
Naimâ’mn nazarında her mes’ele tarihle hallolunurdu. Tarih, onun nazarında, her ilmin fevkınde idi.
Naimâ, tarih usulüne riayet ederdi. Onun-fikrince, müverrihin birçok evsafı vardır. Bu evsafı haiz olma dan tarih yazmak mümkün değildir. Bir müverrih ez cümle şu noktalara dikkat etmelidir :
1. Sadıkulkavil olub ekavîli batıla ve hikâyâtı zayife yazmıya. Bir hususun hakikatine vâkıf değil ise muttalli olanlardan tefahhus idüb teyakkun hâsıl idtiği mevaddı yaza;
2. Elsinei nâsta şüyu bulan eracîfe iltifat itmeyüb vekayiin mahüvelvakımı bilen ricalin mutemed ve mev suk akvaline rağbet eylive. Zira nice ümurun keyfiyyeti şüyuu ye sebebi suduru erbabına malûm iken ukulü sahife eshabı tasavvuratı zaifelerine mebni manalar virüb galât veyahut hiç aslı yok sözler işaa iderler. Beynel’avamşüyu bulmuş bu makule türehhatı gerçek zannidüb tefakkut eylemeden nakil idüb yazanlar her asırda kati çok bulunur. 3. Zapt olunacak umur havadisi kevniyenin ne kısmından ise yalnız nakil ve hikâyeti ile iktifa itmeyüb kıssadan hisse alınacak köşelerde dekayıkı nafia dere eyliye.
Naimâ, bu suretle, dokuz madde üzerine beyanı mütaleat ediyor. Naimâ’nın fikrince, bir müverrih munsif olmalıdır, ibarelerini gayet açık yazmalıdır. “ Muğlâk ıslâhatı terk idüb sühuleti kıraati mümkün tabirat ihti yar ile kamusa muhtaç lügati münşiyane tetabüü izafat ve ıstilahat tarihe yakışmaz... Vekayii lâtif hikâyeler ve manzumelerle süslemelidir. Müverrih ilmi nücuma
