Bursa’da organize sanayi bölgesinin kuruluşu
1961 yılında Bursa Organize Sanayi Bölgesi kuruldu. 1963-1965 yılları arasında Bursa Ticaret ve Sanayi Odası Yönetim Kurulu başkanı olarak görev yapan Kamil Tolon, BTSO başkanları Hasan Alkoçlar ve Abdi Biçen ile sanayi bölgesinin kuruluşuna önderlik ettiler (Kuter, 2022). 1966 yılında Kamil Tolon’un içinde bulunduğu bir grup girişimci ve yaklaşık 1200 pay sahibi ile günümüzde Borsa İstanbul’da işlem gören Bursa Çimento fabrikası kuruldu. Kamil Tolon kendi kurduğu Tolon fabrikasının yanında, çimento sektörüne adım atarak Bursa ekonomisinin gelişmesine katkı sağladı.
Kamil Tolon’un siyasi faaliyetleri
Kamil Tolon siyasete Demokrat Parti ile girdi, 3. Cumhurbaşkanı Celal Bayar ve 9. Başbakan Adnan Menderes ile siyaset yaptı. Adnan Menderes’in elektrik motoru üretimine engel olan kotaları kaldırmasının ardından elektrik motoru üretimi ivme kazandı, böylelikle Tolon’un DP ile iletişimi kuvvetlendi. 1960 Askeri Darbesi’nin ardından Adnan Menderes ve arkadaşları idam edildi, Bayar müebbet hapse mahkum oldu ve DP kapatıldı. 1961 yılında DP’nin ardından Adalet Partisi kuruldu. Kamil Tolon Adalet Partisi’nin kurucuları arasında yer aldı, Süleyman Demirel ile siyaset yaptı. Parti içinde yaşanan Süleyman Demirel ve Sadettin Bilgiç ihtilafında gizli yapılan oylamada oy kullanabilen 28 kişiden birisiydi (Bilgiç, 1998). Parti içi çekişmelerin ardından kendisi Süleyman Demirel’in genel başkan seçilmesinde aktif bir rol oynadı.
Süleyman Demirel, Kamil Tolon hakkında verdiği bir beyanda “Türkiye’deki sanayileşme hareketlerinin içinde yıldız insanlar vardı, bu yıldızlardan birisi de rahmetli Kamil Tolon’dur. Kendisi zeki, müteşebbis ve ileri görüşlü bir kişidir. Adalet Partisi’nin kurucuları arasındadır ve benim genel başkan seçilmemde önemli bir rol oynamıştır.” ifadelerini kullanmıştır (Kuter, 2009, s. 23-25).
Kamil Tolon, Bursa’da hem il başkanlığı hem il genel meclisi başkanlığı hem de BTSO başkanlığı görevlerini aynı anda yürüten tek kişidir. Siyasette yer aldığı dönemlerde genel sekreterliğini yapan Ergun Kağıtçıbaşı ile beraber Maliye Bakanlığı’na gitti. AID üzerinden alınan kredinin Maliye Bakanlığına yüzde 2,5 faizle gelişinin olmasına rağmen yüzde 8 faizle verildiğini öğrendi. Ardından bakanlık yetkilileriyle münakaşaya girerek ve kredinin Bursa Organize Sanayi Bölgesi için kullanılacağını vurgulayarak hiç faiz alınmaması gerektiğini söyledi. Sanayi ve siyaset alanlarında elde ettiği tecrübeler Bursa ekonomisinin kalkınmasına fayda sağladı (Kuter, 2009).
Sonuç: Osmanlı İmparatorluğu’nun yaşadığı sorunlar sebebiyle yıkılmasının ardından kurulan Türkiye Cumhuriyeti’nde izlenen istikrarlı politikaların etkisi ile ekonomik büyüme yakalanmış, bu dönemlerde birçok girişimci üretime başlamıştır. Bu süreçte; Kamil Tolon, izah edilen gerekçelerle Bursa’nın iktisadi ve siyasi tarihinde unutulmayacak ve her zaman anılacak bir figürdür.
