GİRİŞ
I-ALAN YAZIM
Osmanlı tarihini ve toplumunu incelemek için pek çok birinci el kaynak bulunmaktadır. Bu kaynaklardan biri, bizim çalışmamızın temelini oluşturan tereke kayıtlarıdır. Tereke kayıtları, bazen şer'iye sicillerinin içinde yer alırken, Edirne, İstanbul, Bursa gibi büyük şehirlerde aynı defterler halinde tutulmuştur.
Tereke, ölen bir kimsenin bıraktığı şeyler, metrukât demektir. Zengin veriler içeren tereke kayıtları, ölen bir kimsenin geride bıraktığı menkul ve gayrimenkul mal varlığının listesinden oluşmaktadır. Bu listelerde ev eşyaları, giysiler, ziynet eşyaları, canlı hayvanlar, taşınmaz mallar ve nukud gibi bir insanın hayatı boyunca parasını yatırmaya değer gördüğü her şey, kişinin isim ve unvanıyla beraber kayıt altına alınmıştır. Bu kadar geniş veri yelpazesi olan tereke kayıtları, pek çok açıdan araştırmacılar tarafından incelenmiş ve incelenmektedir. Hala terekeler, veri yelpazesinin genişliğinden ötürü araştırmacılar tarafından çekiciliğini korumaktadır. Yapılan çalışmalar tezler, makaleler, kitaplar ve projeler³ şeklinde ortaya konmaktadır.
1İsmail Parlatır, Osmanlı Türkçesi Sözlüğü, Ankara, 2006, s. 1694.
2Yusuf Oğuzoğlu, 'Sicillerdeki Tereke Kayıtlarının Kültürel Malzeme Olarak Değeri', III. Araştırma Sonuçları Toplantısı, Ankara, 1985, s. 1-5. Hülya Canbakal, terekelere dayanarak birden fazla, farklı özellikler gösteren şehirlerden oluşan yaklaşık 12.000 terekenin incelendiği ve yaklaşık 350 yılı kapsayan bir proje yürüttüklerini belirtmiştir. Örnek olarak yedi Osmanlı şehri seçilmiştir. Projede, seçilen şehirlerdeki servet dağılımı, servet dağılımındaki farklar ya da benzerlikler ortaya çıkarılmaya çalışılacaktır. Bkz. Hülya Canbakal, 'Barkan'dan Bu Yana Tereke Çalışmaları', Vefatının 30. Yıldönümünde Ö. L. Barkan: Türkiye Tarihçiliğine Katkıları ve Etkileri Sempozyumu, İstanbul, 2009, s. 7. Ayrıca Şevket Pamuk'un da yine tereke odaklı bir proje yürüttüğünü biliyoruz. Proje için yine birden fazla Osmanlı şehri seçilmiştir.
1
