26
besleyecek konuma gelindiği ikinci evre izlemektedir. Üçüncü evrede ise, teknolojik gelişmeyle bronzun kullanılması, hammaddenin uzak mesafeler arasında taşınması, bu sayede değiş tokuş biçiminde dış ticaretin oluşması ve artan zanaatkâr ile işçi sınıf için artı ürünün de artırılması yer almaktadır. M.Ö. 3000'lerde teknolojik gelişim -sabanın kullanımı, sulama kanallarının yapımı, tekerlek kullanımı ile ticaretin artarak gelişmesi 4. evreyi oluşturmaktadır. Son evrede ise, dış ticaretin artması ile toplumlar arası bilgi alışverişi de artmış, teknolojik gelişme ve paralelinde artan nüfus ile büyüyen yerleşmelerin ortaya çıkmıştır. Bu yerleşmelerde, artı ürünü yöneten kral- yönetici sınıfın var olduğu, tapınak ve saray gibi anıtsal yapıların inşa edildiği ve yazının bulunduğu beşinci evreyle de kente ve kentsel yaşama geçilmiştir.
Kentlerin ortaya çıkışına ilişkin Sjoberg (1960) ise, üç ön koşul belirlemiştir. Bunlardan birincisi uygun ekolojik çevredir. Ancak çevre aktif bir öğe olmadığı için tek başına uygarlık ve kent üretme gücüne sahip değildir. Tarım ve tarım dışı alanda kent öncesi örneklere göre daha gelişmiş bir teknoloji ikinci koşuldur. Tarımsal üretimde, artı ürünün depolanmasında ve taşınmasında, büyük ve kalıcı yerleşim yerleri oluşturulmasındaki rolü aktiftir. Üçüncü koşul ise karmaşık toplumsal örgütlenme ve hepsinden önemlisi özellikle politik ve ekonomik alandaki gelişmiş güç yapısıdır. Üçüncü koşul, kentlerin ortaya çıkışını ve gelişimini doğrudan etkilediğinden temel belirleyicilerden biridir.
Sjoberg'in ortaya koyduğu koşullar çerçevesinde, toplumun örgütlenme, teknolojik gelişim, nüfus ve yapısal açıdan, kent öncesi ve sonrasındaki farklılıklar, Aktüre (1997) tarafından Çizelge 3.2'de gösterildiği şekilde özetlenmiştir.
Mumford (1961), tahıl ekimi, saban, çömlekçi çarkı, tekne, dokuma tezgâhı, bakır işçiliği, soyut matematik, astronomik gözlemler, takvim, yazı gibi teknolojik unsurların birkaç yüzyıl içinde, yaklaşık M.Ö. 3000'lerde ortaya çıktığına değinerek, en eski kentsel yerleşmelerin de aynı döneme tarihlendiğini belirtmektedir.
