İçeriğe atla

Sayfa:İlkçağ kentlerinde kullanılan grid planlamanın toplumsal, düşünsel ve ekonomik yönlerinin değerlendirilmesi için bir çalışma örneği.pdf/19

Vikikaynak, özgür kütüphane
Bu sayfa istinsah edilmiş

3

2. Hippodamos ve Yunan Uygarlığının birlikteliğinde demokrasi ve kent biçimi arasında kurulan ilişkinin, kentlerin ilk ortaya çıkışlarından itibaren tarihsel süreçte bir karşılığının bulunup bulunmadığının araştırılması,

3. İlk kentlerden itibaren, kentin biçimlenişinin arkasındaki düşüncenin ne olduğunun, toplumsal, düşünsel ve ekonomik etkenler çerçevesinde incelenmesi,

bu çalışmanın amaçlarını oluşturmaktadır.

Günümüz de dâhil olmak üzere, tarih içinde en çok uygulanan kent planı olan grid plan, birçok yönetim ve toplum tarafından ihtiyaçlarının karşılanması amacıyla kullanılmıştır. İlk kentlerle başlayan ilkel grid plan, daha sonra yöneticiler ve devlet görevlilerince, kolonileşme çalışmalarında; Ortaçağ Lortlarınca, İngiltere, Fransa ve İspanya topraklarında kurulan yüzlerce yeni yerleşimde uygulanan yöntem olmuştur [Kostof 1991].

Özellikle ticaretin yükseldiği zamanlarda önem kazanan ve toprağın eşit dağıtımını sağlayan bu planlama yöntemi, 17. yüzyılda Hollanda ve Meksika, 16., 17. yüzyılda Kuzey Amerika kasabalarında ticaretin artmasıyla birlikte meydana gelen gelişme sonrasında kullanılmıştır [Tunnard, 1956]. Feodal zamanlarda daha az görülmesine karşın, ticaretin baskın olduğu ve Hansa kasabaları (örn. Lübeck) gibi yerel tüccarların loncalar kurarak kent devletleri oluşturduğu zamanlarda uygulanan genellikle grid plan olmuştur [Tunnard, 1956].

Kuzey Avrupalı tüccarlar M.S. 1000 -1500 tarihleri arasında, Kartaca'nın çöküşünden sonra ticari yönetim merkezlerinin artmasıyla birçok yerleşim kurmuşlardır. Avrupalı krallar ve özellikle kilise; Güney Fransa'da 13. yy'daki harap edici savaşlardan sonra aceleleri nedeniyle grid planı kullanmışlardır. Grid plan İyonya'dan 17., 18. yy Amerikan kentlerine kadar hemen hemen bütün ticaret kentlerinde uygulanmıştır [Tunnard, 1956].