İçeriğe atla

Sayfa:İlkçağ kentlerinde kullanılan grid planlamanın toplumsal, düşünsel ve ekonomik yönlerinin değerlendirilmesi için bir çalışma örneği.pdf/116

Vikikaynak, özgür kütüphane
Bu sayfada istinsah sırasında bir sorun oluştu

100

gökyüzü dörde ayrılmış olur. Yeryüzünde bu kesişim noktası ise, kent planında merkez nokta olarak kullanılmıştır. Bir kentin merkezi bulunduktan sonra kentin "pomerium" denilen sınırı bulunmaktadır. Bu sınırın ihlali, insan bedenini çekiştirerek deforme etmek anlamına gelmektedir. Bu merkezden geçen, "decumanus maximus" ve "cardo maximus" adını verdikleri iki ana sokak, kenti dört eşit parçaya böler. Bu parçalar da dörde bölünür ve on altı ana bölüm ortaya çıkar. Bu göbek bağı noktasına dini anlam da yüklenmiştir. Bu noktada toprağın altındaki tanrılarla ve gökyüzündeki ışık tanrılarıyla bağ kurduğu düşünülmüştür. Bu noktaya "mundus" denen bir çukur açılır ve yeraltı tanrılarına hediyeler sunulur, üst üste iki odadan oluşan bu çukurun üzeri kare bir taş ile kapatılır ve üzerinde yakılan ateşle roma kenti kurulmuş olur. Askeri garnizonlarda, bu şekilde fethin vesile olduğu doğumla, düzenli bir plana sahip olarak kurulmuştur [Sennett, 2006].

Roma imparatorluk plancılığı, fethedilen yerlerde, zamansal olarak sınırlaması olmayan, kolay uygulanabilir ızgara planı kullanmaktadır. Bu plan uygulanırken, fethedilen yerin geçmişi göz ardı edilmekte, öncesinde hiçbir şeyin olmadığı varsayılmaktadır. Kent merkezine uygulanan bu Roma ana yurdunun yerleşim ilkeleri, merkezin dışında yerini yerel öğelere bırakır. Bu şekilde, egemenliği meşrulaştırmak için anayurdun yerleşim ilkeleri fethedilen yere taşınmıştır [Sennett, 2006]. İmparator Trajan'ın hükümdarlığı zamanında kurulan kent, askeri düşüncenin öneminin ve katılığının göstergesidir. Ordudaki rütbeye göre sahip olunan arazi parselinin sayısının değiştiği garnizon kentlerinde, ana yönler boyunca uzanan ve giriş kapılarını bağlayan iki ana caddenin kesişim noktasında kamusal yapılar bulunmaktadır. Toplumsal açıdan bir Roma kenti için çok önemli olan hamam yapıları da kentin planında yerini almaktadır. Owens (2000), bu düzenli ve katı askeri planın tekdüzeliğinin, ince ve etkileyici biçimde süslenen yapılarla giderildiğini düşünmektedir.