Kuş Gribi (Avian İnfluenza)

Vikikaynak sitesinden
Atla: kullan, ara

Ankara Tabip Odası basın açıklaması, 6 Ekim 2006

Prof. Dr. Esin ŞENOL
Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi
Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji AD Öğretim Üyesi

Kuş gribi (avian influenza) nedir?

Kuş gribi; kuşlarda görülen, grip (influenza) virüsünün neden olduğu bir viral enfeksiyondur. Kuşlarda görülen grip nedeni virüs türe özgüdür; çoğunlukla yabani kuşlar hastalanmaksızın bu etkeni bağırsaklarında taşırlar. Etken, yabani kuşlar arasında hızla yayılabilmektedir. Bazen de kümes hayvanlarına bulaşıp, onlarda ciddi hastalık tablosu ve ölüme yol açabilmektedir. Kuş gribine neden olan Influenza A virüsleri türe özgü olmakla birlikte, son 3 yılda çeşitli Güneydoğu Asya ülkelerinde görüldüğü üzere tür bariyerini geçerek, nadiren de olsa insanlarda infeksiyon oluşturmaya başlamışlardır.

Kuş gribinin kümes hayvanlarındaki bulguları nelerdir?

Kümes hayvanlarında hafif ve ağır seyirli olmak üzere başlıca iki tipte hastalığa yol açar. Hafif seyirli hastalıkta tüy dökme, yumurtlamada azalma gibi bulgular görülürken; ağır seyirli form, tüm organları tutan yaygın hastalıkla 48 saat içinde %100 ölümle sonlanır. Hafif hastalık yapan virüs, kanatlı hayvan topluluğu içine girdikten sonraki birkaç ay içinde mutasyona uğrayarak, ağır hastalık yapan forma dönüşebilir.

Kuş gribinin bulaşma yolları nelerdir?

Kuşların salya (tükürük), burun salgıları ve dışkılarında etken bulunur. Bu salgılarla direkt temas veya bunların bulaştığı yüzeylerle indirekt temas sonucu bulaşma gerçekleşmektedir. İnsan olgularının, çoğunlukla, enfekte kümes hayvanları ile yakın temas veya bulaşmış yüzeylerle (kümes gibi dışkının bol bulunduğu ortamlar) temas sonucu ortaya çıktığı düşünülmektedir. Ülkemizde ve salgının yaşandığı Güneydoğu Asya ülkelerindeki olgularda, çoğunlukla hastalanmış hayvanlarla ve bu hayvanların dışkılarının yoğun biçimde bulunduğu kümes gibi ortamlarla yoğun temas söz konusudur. Temasın en yüksek olasılıkla hayvanların kesimi, tüylerin yolunması ve pişirme için hazırlanması sırasında olduğu kabul edilmektedir.

Çok nadir olmakla birlikte, kümes hayvanlarını etkileyen salgınlar sırasında kuş gribi etkeni olan virüslerin (H5N1 ve diğer kuş gribi virüs tiplerinin) insandan insana bulaşabildiği gösterilmiştir. Ancak birkaç olgu düzeyindeki bu bildirimlerde virüs, endeks olguyla çok yakın temas edenler dışındakilere bulaşmamıştır. Bu olgularda da H5N1 virüsünün pandemik hale dönüşmesi için gerekli olan gen mutasyonunun saptanmadığı bildirilmektedir.

Etken; kuşların dışkısında +4 °C'da 1-3 ay, +37 °C'da 6 gün bulunabilmektedir. Kuşların dışkısından hazırlanan gübrenin 1 gramının 1 milyon kuşu enfekte edebileceği bildirilmektedir. Virüslerin hava yolu ile taşınması birkaç kilometre ile sınırlıdır. Ayrıca böcek, sinek ve kemiriciler aracılığıyla enfekte hayvanlardan duyarlı hayvanlara ve çiftlikler arası araç-gereç, yiyecek, kafes, elbise ve diğer ekipmanlarla da mekanik olarak taşınma söz konusu olabilmektedir.

Kuş gribinin insan sağlığı açısından önemi nedir?

Kuş gribinin insana bulaş olasılığı düşüktür. Ayrıca çok nadir olgu bildirimleri (ki bunlarda da hasta kişilerle çok yakın temas söz konusudur) dışında virüsün henüz insandan insana bulaş için gerekli mutasyonu tamamlamadığı saptandığından, insandan insana bulaş söz konusu değildir. Ancak 2003 yılı ortalarında Güneydoğu Asya'daki salgın en yaygın ve ciddi salgındır. Yaklaşık 150 milyon hayvan bu salgında itlaf edilmiştir ve salgının görüldüğü pek çok ülkede (Endonezya, Vietnam, Kamboçya, Çin, Tayland) etkenin endemik olarak yerleştiği görülmektedir. Bu salgında, enfekte olan kişilerde %50'yi aşan ölüm oranları ile seyreden ağır zatürre ve tüm organlarda yetmezliğe giden ağır hastalık gelişmiştir.

İnsan sağlığı açısından bir başka önemli risk ise, virüs insandan insana geçiş için gerekli mutasyonu tamamlarsa , tüm dünyayı etkileyen ve yüksek ölüm oranları ile seyretmesi beklenen bir pandemiye yol açma olasılığıdır.

Kuş gribinin insandaki bulguları nelerdir?

Hastalığın kuluçka dönemi ortalama 2-5 gün olup, bu süre 8-17 güne kadar uzayabilmektedir. Çoğu hastada, başlangıç bulguları 38 °C'ı aşan vücut ısısı ve alt solunum yolu enfeksiyonu bulgularıdır (öksürük, nefes darlığı gibi). Üst solunum yoluna ilişkin bulgular seyrek olarak görülür. H5N1 ile enfekte hastalarda konjunktivit (göz enfeksiyonu) nadir rastlanan bir bulgudur. Bazı hastalarda, hastalığın erken döneminde ishal, karın ağrısı, kusma, plöretik göğüs ağrısı, burun ve dişeti kanamaları bildirilmiştir. Sulu ishal, solunum belirtilerinin ortaya çıkmasından bir hafta kadar önce başlayabilir. Nadiren, solunum yolu belirtileri görülmeden ensefalopati (beyin iltihabı) ve ishalle seyreden olgular da bildirilmiştir.

Hastaların tamama yakınında pnömoni (zatürre) gelişir. Tablo hızla ilerleyerek akut respiratuvar distres sendromu (ARDS; ani solunum yetmezliği sendromu) haline dönüşür. Pnömoni başlangıcından ARDS gelişimine kadar geçen ortalama süre 6 gün (4-13 gün arası) olarak bildirilmiştir. Ayrıca böbrek yetmezliği, çoklu organ yetmezliği ve diğer ciddi yaşamsal komplikasyonların gelişimi söz konusu olabilir.

Kuş gribinin insanda tedavisi nedir?

İnsan gribinde kullanılmakta olan ilaçlar (oseltamivir (Tamiflu) veya zanamivir (Relenza)) hem önlemede, hem erken tedavide etkili olabilmektedir. Ayrıca bu hastalarda yoğun bakım desteği gerekebileceği de göz önünde bulundurulmalıdır.

Kuş gribine bağlı olarak insanlarda görülen mortalite ne sıklıktadır?

Kuş gribi, hastaneye yatırılan hastaların %50'sinden fazlasında ölüme yol açmaktadır. 1997 yılında Hong Kong'da görülen salgındakinin aksine (bu salgında ölenler 13 yaş ve üzerindeki kişilerdi), günümüzde ölenlerin arasında 15 yaşından küçük sağlıklı çocukların oranı fazladır. Ölüm genellikle hastalık belirtilerinin ortaya çıkmasından 9-10 gün (6-30 günler arası) sonra gelişmekte, ölenlerin büyük çoğunluğunda ise neden solunum yetmezliği olmaktadır.

Kuş gribinin önlenmesinde aşının rolü nedir?

Şu anda insan gribini önlemek için kullandığımız grip aşısının kuş gribini önlemede rolü yoktur. Ancak insan gribinin önlenmesi iki virüsün bir araya gelerek mutasyona uğrama olasılığını azaltacağından, grip aşısına kuş gribi salgını görülen durumlarda öncelik vermek gerekli görünmektedir.

Tavuk yemeye devam edebilir miyiz?

Kuş gribi pişmiş gıdalarla bulaşmaz. Dolayısıyla, gıda kaynaklı bir enfeksiyon değildir. Riskte olan kişiler kesim ve gıda hazırlamada bulunan kişilerdir. Ancak tamamen emniyetli kabul edebilmek için, eti 70 °C'da pişirmiş olmak gerekir; yani, et pembe görünmemelidir. Yumurtanın da tamamen (katı) piştiğinden emin olmak gereklidir.

Korunma?

Virüsün 56 °C'da 3 saatte veya 60 °C'da 30 dakikada öldüğü, formalin ve iyot bileşiklerine duyarlı olduğu bilinmektedir. Virüs dondurmakla ölmeyebilir. Dünya sağlık Örgütü, besinlerin içindeki sıcaklık 70 °C olacak şekilde pişirilmesini önermektedir.

Tüm enfeksiyon hastalıklarında olduğu gibi en önemli korunma yöntemi, sık el yıkamadır. Sabun ve su veya alkollü el antiseptikleri ile ellerin temizlenmesi önerilmektedir.

Kuş gribini kontrol altına almak için hastalıklı ve temastaki kümes hayvanlarının imhası ve uygun biçimde ortadan kaldırılması, çiftliklerin karantinaya alınması, buralara dezenfeksiyon uygulanması, canlı kümes hayvanlarının ülke içinde ve ülkeler arası hareketlerinin kısıtlanması önemlidir.

Pandemi riski var mı?

Pandeminin gerçekleşmesi için 3 faktör gereklidir:

  • insanı infekte edebilen yeni bir suş,
  • ciddi hastalık ortaya çıkarabilme yetisi,
  • insandan insana kolay ve hızlı yayılım.

Bunlardan ilk ikisi gerçekleşmiştir. Üçüncü faktör iki olasılık durumunda gerçekleşecektir:

  • bir aracı konakta (domuz veya insan) "yeniden eşleşme" veya
  • artan insan olguları sonucu "adaptif mutasyon".

Korku yaratan gelişmeler

  • Evcil ördekler hastalanmaksızın rezervuar (taşıyıcı) olabilmesi
  • Deneysel çalışmalarda virüsün daha ölümcül hale geldiği ve ortamda varlığını sürdürebilme yetisi kazandığı bulguları
  • Virüsün konak yelpazesinin genişliyor olması
  • Yabani kuşlardaki virüs davranışında değişim olması; örneğin, Çin'de 6000 göçmen kuşun ölmesi

Ankara Tabip Odası Yönetim Kurulu

Kaynak[düzenle]